Kościół Wniebowstąpienia Pańskiego i klasztor Misjonarzy w Wilnie
Księża misjonarze przybyli do Rzeczpospolitej z Francji. Zajmowali się głównie kształceniem duchowieństwa. Ich klasztor w Wilnie powstał z fundacji wojskowego inflanckiego Teofila Platera. W 1695 księża misjonarze na Górze Zbawienia rozpoczęli budowę kościoła pod wezwaniem Wniebowstąpienia Pańskiego. Budowa trwała do 1730. Nie jest znany z nazwiska ani projektant budowli ani jej budowniczy. Być może było ich kilku, wziąwszy pod uwagę stosunkowo długi czas powstawania kościoła.
W latach 1751-1756 nastąpiła generalna przebudowa świątyni, zwłaszcza jeśli chodzi o jej wystrój zewnętrzny. Autorem przebudowy jest najwybitniejszy wileński architekt tamtych czasów – Jan Krzysztof Glaubitz. Najbardziej godna uwagi jest fasada świątyni, ze smukłymi, pięciokondygnacyjnymi wieżami o delikatnej, ażurowej konstrukcji. Wraz z kościołem powstał monumentalny gmach klasztorny i inne budynki, w tym niska, przyuliczna oficyna podkreślająca – na zasadzie kontrastu – doskonałość kompozycyjną bryły kościoła.
W 1772 w konwencie żyło 34 księży, kleryków i braci. Księża prowadzili dwa seminaria, liczne misje, szkole i drukarnie a placówka w całej prowincji ustępowała tylko najstarszemu ich klasztorowi – św. Krzyża w Warszawie.
W 1800 do kościoła Wniebowstąpienia Pańskiego przeniesiono parafię św. Józefa i św. Nikodema dla południowo-wschodnich przedmieść Wilna.
W 1812 wojska Napoleona maszerujące na Moskwę wyrządziły wiele szkód kościołowi, rekwirując go na własne potrzeby.
Po powstaniu listopadowym dokonano kasaty zgromadzenia. W gmachach początkowo mieściło się więzienie a następnie koszary (1838). W latach 1842-1862 kościół był zamknięty a część jego wyposażenia (ołtarz, ambona) przewieziono do kościoła w Ejszyszkach.
W 1862 kościół został otwarty ale jego wnętrza już nigdy nie udało się przywrócić do dawnej świetności.
W 1919, po odzyskaniu niepodległości przez Polskę, księża misjonarze powrócili do swojego klasztoru. Przez cały okres międzywojenny prowadzili gimnazjum męskie.
Po wojnie w gmachu klasztornym urządzono szpital a kościół został zamknięty i przez lata niszczał.
Niewiele się zmieniło po odzyskaniu przez Litwę niepodległości w 1990.
W 1993 kościół przekazano kurii wileńskiej.
Architektura
Do naszych czasów przetrwała oryginalna bryła świątyni, zbudowanej jako trójnawowa bazylika, z jednonawowym prezbiterium, z niepowtarzalnym, rokokowym wystrojem elewacji, który świątynia otrzymała w 1754 podczas wspomnianej już przebudowy. W 1756 pojawiła się mała kruchta w kształcie tamburu, nakryta płaską kopułą, znakomicie zharmonizowaną z bryłą kościoła.
Wnętrze kościoła, jakkolwiek utrzymane utrzymane w duchu rokoka, nie dorównuje wspaniałością wystrojowi zewnętrznemu. Wykonał je najprawdopodobniej przeciętny architekt, który wzorował się na wystroju zewnętrznym świątyni ale nie był w stanie powtórzyć tych rozwiązań wewnątrz budynku.
Wnętrze świątyni posiada sklepienia żaglowe i jest obwiedzione toskańskimi pilastrami. W ołtarzu głównym znajdował się obraz ze sceną Czterdziestnicy. Rokokowy wystrój miał też prospekt organowy i jeden z bocznych ołtarzy, poświęcony twórcy zgromadzenia misjonarzy – św. Wincentemu à Paulo. Kaplica Zwiastowania, mieszcząca się w bocznej nawie, posiadała stary portret fundatorki Sióstr Miłosiernych, Ludwiki de Grass. Na ścianach zakrystii wisiały m.i.n portrety fundatora kościoła, Teofila Platera, wizytatora ks. Andrzeja Pohla, Stanisława Konarskiego.
mapa serwisu
